Zoekt u een specifieke pagina op een website, maar helpt het hoofdmenu u niet verder? U voert zoektermen in de interne zoekbalk in, maar krijgt geen bruikbare resultaten. De sitemap, vaak weggestopt in de footer, is een handig hulpmiddel dat alle toegankelijke pagina’s van een website opsomt en per rubriek ordent. Als u weet hoe u deze moet lezen, bespaart u tijd en vindt u content die via de gewone navigatie niet direct onder de aandacht komt.
De structuur van een HTML-sitemap: wat u daadwerkelijk ziet
Laten we, voordat we het over de techniek hebben, eens kijken hoe een sitemap eruitziet voor bezoekers. Een HTML-pagina toont een boomstructuur met links, vaak in de vorm van geneste lijsten. Elk niveau komt overeen met een diepte in de website: eerst de hoofdcategorie, dan de subcategorie en vervolgens de afzonderlijke pagina.
Neem een website die gespecialiseerd is in landbouwmaterieel. De sitemap kan op het eerste niveau de belangrijkste productcategorieën tonen (omheiningen, diervoeding, gereedschap), op het tweede niveau de subcategorieën en ten slotte de productpagina’s. Als u de sitemap van Agri Systems bekijkt, ziet u deze structuur terug: de rubrieken zijn per thema gegroepeerd, zodat u rechtstreeks naar de gewenste pagina kunt gaan zonder eerst meerdere keren op het menu te klikken.
Een HTML-sitemap is bedoeld voor menselijke bezoekers, niet voor robots. Veel handleidingen maken dit onderscheid niet duidelijk. Een XML-sitemap is daarentegen een technisch bestand dat zoekmachines helpt bij het indexeren. Beide worden sitemap genoemd, maar ze zijn bedoeld voor een ander publiek en hebben een heel ander formaat.
Linkteksten lezen om de juiste pagina te kiezen
U hebt de sitemap gevonden. U scrolt door de pagina en ziet tientallen, soms honderden links. Hoe vindt u de link die aansluit bij uw behoefte?
Dat hangt af van de linkteksten. Een goed benoemde link beschrijft duidelijk de pagina waarnaar deze verwijst. Als u ‘Installatiegids voor elektrische omheiningen’ leest, weet u wat u kunt verwachten. Een link met de tekst ‘Meer informatie’ of ‘Pagina 12’ zegt daarentegen niets.
WCAG-criterium 2.4.4 (een internationale norm voor webtoegankelijkheid) beveelt aan dat elke link begrijpelijk is op basis van de linktekst alleen of de directe context ervan. Dit is niet alleen een technische vereiste voor mensen die een schermlezer gebruiken. Het is een principe voor duidelijke communicatie waar alle bezoekers baat bij hebben.
Logische groeperingen herkennen
Goed ontworpen sitemaps gebruiken sectiekoppen of hiërarchische lijsten om onderwerpen van elkaar te scheiden. Zoek tijdens het bekijken van de pagina eerst de rubriektitel die bij uw onderwerp past. Zo hoeft u minder links te doorzoeken.
Een slecht georganiseerde sitemap toont daarentegen een lange, ongestructureerde lijst met links. In dat geval is de zoekfunctie van uw browser (Ctrl+F of Cmd+F) uw beste hulpmiddel. Voer een zoekwoord in dat verband houdt met uw zoekopdracht; de browser markeert de overeenkomsten op de pagina.
Toetsenbordnavigatie en de toegankelijkheid van de sitemap
Hebt u weleens geprobeerd een webpagina zonder muis te bekijken? Met de Tab-toets gaat u van de ene link naar de volgende. Op een sitemap met honderden links wordt navigeren met het toetsenbord al snel vermoeiend als er geen koppenstructuur is.
De WCAG 2.2-norm (criterium 2.4.5) bepaalt dat een website meerdere manieren moet bieden om een pagina te vinden: het hoofdmenu, de zoekbalk en de sitemap. Deze drie mogelijkheden vullen elkaar aan. De sitemap vervangt het menu niet, maar biedt een alternatief wanneer het menu niet volstaat.
Om een sitemap echt bruikbaar te maken, moet deze aan een aantal technische voorwaarden voldoen. U kunt zelf controleren of dat het geval is:
- De rubrieken zijn opgemaakt met echte koppen (H2, H3), niet alleen met vetgedrukte tekst. Zo kunnen hulptechnologieën van de ene sectie naar de andere springen.
- De links zijn gegroepeerd in HTML-lijsten (ul/li-tags), zodat schermlezers de structuur kunnen aankondigen (‘lijst met 8 items’).
- Elke link is met het toetsenbord bereikbaar en heeft een zichtbare focusindicator (een omlijning of kleurverandering wanneer de link is geselecteerd).
Als een sitemap niet aan deze voorwaarden voldoet, blijft deze bruikbaar voor ziende bezoekers met een muis, maar sluit de site een deel van het publiek uit.
HTML-sitemap of XML-sitemap: welke hebt u nodig?
Deze twee formaten worden vaak met elkaar verward. De eenvoudige regel is: zoekt u als bezoeker een pagina, dan helpt de HTML-sitemap u verder. Beheert u een website en wilt u dat Google al uw pagina’s indexeert, dan doet de XML-sitemap op de achtergrond zijn werk.
Een XML-sitemap is een bestand dat door crawlers kan worden gelezen. Het bevat een lijst met URL’s van de website, soms aangevuld met metadata (datum van de laatste wijziging, updatefrequentie). Bezoekers hoeven dit bestand normaal gesproken nooit te bekijken.
Wanneer de HTML-sitemap handiger is dan het menu
In sommige situaties is de sitemap bijzonder handig:
- De website bevat honderden pagina’s en het menu toont alleen de hoofdcategorieën.
- U weet ongeveer hoe een pagina heet, maar niet onder welke rubriek deze valt.
- De interne zoekmachine van de website werkt slecht of ontbreekt.
- U verkent een website voor het eerst en wilt weten hoeveel content deze bevat voordat u de rubrieken een voor een doorneemt.
In zulke gevallen biedt de sitemap een overzicht dat u met het menu of de zoekfunctie niet zo direct krijgt.
De link naar de sitemap vinden op elke website
De meeste websites plaatsen de link naar hun sitemap in de footer. Zoek naar vermeldingen als ‘Sitemap’, ‘Siteoverzicht’ of ‘Index’. Sommige websites bieden geen zichtbare HTML-sitemap, maar hebben wel een XML-sitemap die u kunt openen door ‘/sitemap.xml’ achter het webadres te zetten.
Kunt u geen van beide vinden, dan heeft de website waarschijnlijk geen sitemap aangemaakt. Gebruik in dat geval de opdracht site: in Google (bijvoorbeeld site:voorbeeld.nl zoekwoord) om de geïndexeerde pagina’s van het domein te doorzoeken. Dat is niet letterlijk een sitemap, maar het resultaat heeft een vergelijkbare functie: het toont bestaande pagina’s waaruit u kunt kiezen.
De sitemap blijft een onderschat hulpmiddel voor navigatie. Deze vervangt een goed menu niet, maar vangt de beperkingen ervan op. Is een website omvangrijk en weet u wat u zoekt, maar niet waar u het kunt vinden? Dan is de sitemap vaak de snelste route.
